नेपाल सरकार
वन तथा वातावरण मन्त्रालय
राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग

राष्ट्रिय निकुन्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभागमा स्वागत छ |

नेपाल प्राकृतिक सम्पदा तथा जैविक विविधताले भरिपूर्ण छ । यहाँ पाइने वन्यजन्तु, वनस्पति र जैविक विविधता तथा तिनको समग्र पारिस्थितिकीय प्रणालीलाई संरक्षण, व्यवस्थापन र सदुपयोग गर्ने उद्देश्यले वि.सं. २०३७ मा राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभागको स्थापना भयो ।
नेपालमा रहेका विभिन्न वनस्पति वन्यजन्तु भू–दृश्यहरुको संरक्षण, संवर्धन तथा व्यवस्थापन गर्ने उद्देश्यले स्थापित राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभाग अन्तर्गत १२ राष्ट्रिय निकुञ्ज, १ वन्यजन्तु आरक्ष, १ शिकार आरक्ष, ६ सरंक्षण क्षत्रे तथा १३ मध्यवर्ती  क्षत्रे घाषणा भर्इ   व्यवस्थापकीय कार्यहरु सञ्चालन गर्दै आएका छन् । ६ वटा संरक्षण क्षेत्रहरुमध्ये ३ वटा राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषले २ वटा नेपाल सरकारले १ वटा स्थानीय बासिन्दाले नै संरक्षण र व्यवस्थापन गर्दै आएका छन् ।Protected Areas of Nepal
यस विभाग अन्तर्गत उल्लिखित संरक्षित क्षेत्रहरुले २०७२ सालसम्म नेपालको कूल क्षेत्रफलको २३.३९ प्रतिशत भू–भाग ओगटेको छ । यसरी हिमाली तथा उच्च पहाडी जल भूभागदेखि तराईका मैदानी भागसम्म देशका मुख्य मुख्य पारिस्थितिकीय प्रणालीलाई समेट्ने गरी संरक्षित क्षेत्रहरु घोषणा भई व्यवस्थापकीय कार्यहरु सम्पादन हुँदै आएकाछन् । प्राकृतिक सम्पदाको संरक्षण गर्ने काममा नेपालले दक्षिण एसियामा विशिष्ट स्थान हासिल गरेको छ ।
संरक्षणका प्रयासहरु मानव जातिकै हितका लागि हुनुपर्छ, निकुञ्ज, आरक्ष तथा संरक्षण क्षेत्र प्रणालीबाट स्थानीय बासिन्दाहरुलाई बढीभन्दा बढी लाभान्वित गराउनुपर्छ । संरक्षण कार्यमा स्थानीय बासिन्दाहरुलाई अर्थपूर्ण सहभागी गराउन २०४९ सालमा राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण ऐन २०२९ लाई चौथो संशोधन गरी मध्यवर्ती क्षेत्र व्यवस्थापन कार्यक्रम लागू गरिएको छ । मध्यवर्ती क्षेत्रमा स्थानीय जनतालाई आवश्यक पर्ने वन पैदावारको आपूर्ति तथा विकास गर्न उपभोक्ता समूहको सहभागितामा कार्य योजना तयार गरी उपयोग र संरक्षण गर्दैजाने कार्यलाई मध्यवर्ती क्षेत्र व्यवस्थापन कार्यक्रमले सुनिश्चित गरेको छ ।

थप जानकारी:

नेपालका संरक्षित क्षेत्रहरु २०७५               ऐन, नियम, नीति, कार्यनीति, कार्यप्रक्रिया र निर्देशिकाहरुको संगालो २०७३

वार्षिक प्रतिवेदन (२०७४/७५)   रिपोर्टहरू    प्रकाशनहरु        सूचनाहरु    प्रेस विज्ञप्तिहरु     कार्यक्रम तथा समाचारहरु

राष्ट्रिय निकुन्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण ऐन, २०२९ लाई संशोधन गर्न बनेको ऐन (२०७३ चैत १७ गते)

अनुसन्धानको अनुमतिको लागि पेश गर्नुपर्ने निवेदन पत्रको ढाँचा

नीति ,कार्यनीति, निर्देशिका आदिको संगालो (२०७५ असार)

सारसको प्रजाति संरक्षण कार्ययोजना तयारीको लागि प्रस्ताव अह्वहान

Download

कस्तुरी मृगको प्रजाती संरक्षण कार्ययोजना तयारीको प्रस्ताव आव्हान

Download

Press release_Snow leopard collaring

Download

राष्ट्रिय निकुन्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण ऐन, २०२९ मा संशोधन

Download

कार्यक्रम / समाचार | सबै हेर्नुहोस


विश्व बाघ दिवस (Global Tiger Day, 29 July) भव्यताका साथ सम्पन्न

वन तथा वातावरण मन्त्री माननीय शक्ति बहादुर बस्नेतज्यूको प्रमुख आतिथ्यतामा “समृद्धिका लागि बाघ संरक्षण” भन्ने मूल नाराका विश्व बाघ दिवश…

Read More »
Not Available

नेपाल सरकारबाट मित्रराष्ट्र जनवादी गणतन्त्र चीन सरकारलाई एक जोडी एक सिंगे गैंडा उपहार हस्तान्तरण समारोह सम्पन्न

नेपाल र चीन सरकार बीच वन्यजन्तु संरक्षणमा वैज्ञानिक सहयोग आदानप्रदान गर्नुका साथै दुवै देश वीच सुमधुर सम्बन्ध कायम गर्ने उद्देश्यका…

Read More »
Not Available